Sizlere daha önce Yüzüklerin Efendisi ve Sanayi Devrimi ile ilgili bir yazı hazırlamıştık. Orada aslında sizlere Sanayi Devrimi harici bir metafordan daha kısaca bahsetmiştik, belki hatırlarsınız. Hatırlamayanlar yahut yazıyı okumayanlar için, Yüzüklerin Efendisi serisine bakıldığında ortada kolayca fark edilebilecek dini bir metafor olduğunu söylemiştik. Bu yazımızda ise Yüzüklerin Efendisi serisindeki dini metaforlardan birini, belki de en çok göze batanını ele almaya karar verdik.

Biliyor muydunuz bilmiyoruz ama John Ronald Reuel Tolkien oldukça inançlı bir adamdı. Kendisi bir Katolikti ve Hristiyanlığın getirdiği inanışlar doğrultusunda yaşardı. Dolayısıyla eserlerinde ister istemez dini metaforlara da yer veriyordu. Örneğin Tolkien, Silmarillion kitabında da Eru’dan bahsederken okuyanlar hemen anlar ki Eru olarak bahsettiği şey Tolkien’in aslında Tanrı’nın ta kendisidir. Yüzüklerin Efendisi eserinde de Tolkien, Tanrı’nın oğlunun hikayesine yer vermiştir. Nasıl mı? Kısaca özetlemek gerekirse Gandalf, kendini takipçileri için feda eden ama daha sonra görevini tamamlamak için çok daha güçlü bir halde diriltilerek İsa’nın bir sembolü haline gelmiştir. Tıpkı İsa’nın başına gelenlere benzer bir şekilde, Gandalf’da Khazad-Dum’un ateşli çukurlarına düşer ve orada şeytani bir güç olan Balrog’u katleder. Şimdi biraz daha derinlemesine bir inceleme yapalım.

Katolik inanışına göre İsa, Göklerin Krallığı’nı terk ederek Dünya’ya gelir ve insanlığı Şeytan’dan ve günahlardan kurtarmak için, insan formunu alır. Gandalf da Valar’lar tarafından, Valinor diyarından Orta Dünya’ya, insanları Sauron’dan kurtarmak ve onları korumak amacıyla gönderilmiştir. (Silmarillion’u okumayanlarınız için, Valar dediğimiz varlıkların bir nevi Orta Dünya’nın Tanrı ve Tanrıça’ları olduğunu ve Valinor’un da onların yaşadığı yer olduğunu söyleyelim hemen) Silmarillion’da, Gandalf ilk olarak, Teslis inancındaki Kutsal Ruh’a benzer bir şekilde Olorin isimli bir ruh olarak ortaya çıkmıştır. Onun insan vücuduna bürünmesi ise sadece Orta Dünya’daki insanların ona ve onun görevine daha kolay inanmasını sağlamak için yapılmış bir harekettir.

İsa ile Gandalf’ın benzerliği sadece Dünya’ya gönderilişleri ile sınırlı değildir. Gandalf da tıpkı İsa gibi, gittiği her yerde herkese yardımcı olmuş, umudu tazelemiş ve kötülükler ile savaşmıştır. Ayrıca İsa’yla benzer bir şekilde, Gandalf’ında birden çok ismi olmuştur. Örneğin çok fazla seyahat ettiği için Gandalf’a Elfler ve İnsanlar tarafından Mithrandir denmiştir, yani Gri Hacı. Bunun dışında Incanus, Lathspell, Mithrandir, Olorin, Tharkun gibi her birinin ayrı anlamı olan isimleri de mevcuttur.

Gandalf’ın İsa ile olan benzerliği ise Yüzük Kardeşliği’ne katılması ile daha da belirginleşmiştir. Bilindiği üzere, Yüzük Kardeşliği, Moria Madenleri’nden geçmeye çalışırken, antik zamanlardan kalan bir yaratık ile, yani Balrog ile karşı karşıya gelmiştir. İşte tam bu sırada, çevrelerinin ateşle, karanlıkla ve korkuyla dolduğu o an da, Gandalf, eğer kendini feda etmezse dostlarından hiçbirinin madenlerden canlı çıkamayacağını anlamıştır. Böylece de Khazad-Dum Köprüsü’nde Gandalf, şeytani bir varlık olan Balrog ile yüzleşmiş ve kendini feda etmiştir. Köprüden düştükten sonra ise Gandalf, en dip ve karanlık köşelerden, en yüksek kulelerin tepesine kadar Balrog ile savaşmış ve sonunda onu öldürmeyi başarmıştır ama bu hareket kendisine canına mal olmuştur. Neyse ki Valar, Gandalf’ın görevinin bitmediğine karar vermiştir ve görevini tamamlamak için Gandalf’ı Orta Dünya’ya geri göndermiştir, hem de eskisinden daha güçlü ve görkemli bir şekilde. Eskiden Gri büyücü klasmanında olan Gandalf, artık bir Ak Büyücüdür.

Gandalf’ın hikaye sizlere de tanıdık geldi mi? Bir grubun lideri, kendini diğerleri için feda ediyor, kötülükle savaşıyor, ölüyor lakin daha güçlü bir şekilde tekrar diriltiliyor. Tanıdık gelmediyse, gelmeli. Zira Tolkien burada, İsa’nın çarmıha gerilirken ki fedakarlığını, karanlığa düşüşünü ve yeni bir vücutla diriltilişini (bir diğer deyişle Hristiyan teolojisindeki mesihliğini) Gandalf üzerine anlatmak istemiştir. Zira tıpkı İsa’nın Şeytan ile savaşması gibi, Gandalf’da Orta Dünya’nın en eski iblislerinden biri olan Balrog ile savaşmıştır ve her ikisinin de sonu bu savaş neticesinde ölüm ile olmuştur. Bu ölümün ardından İsa Cehennem’e doğru düşmüş, Gandalf ise buna bir benzetme olan boşluğa doğru düşmüştür. Sonucunda ise hem İsa hem de Gandalf görevlerini tamamlamak üzere yeryüzüne Tanrı tarafından geri gönderilmiştir.

Tolkien’in yazarlıktaki ustalığını işte böylece bir kere daha görmek mümkün. Dini o kadar basit bir şekilde yedirmiş ki kitaplarına, okuyucuyu rahatsız etmeden, sıkmadan mesajını ustalıkla verebilmiş. Peki siz bu benzetme hakkında ne düşünüyorsunuz? Yorumlarınızla bizimle paylaşmayı unutmayın…

24 YORUMLAR

  1. Tolkien’in kendisi Alegori’ye karşı olduğunu ve eserlerinde de bunu kullanmaktan çekindiğini söylüyor. Yazınızın tamamen yanlış olduğunu düşünüyorum.

    • Olabilir efendim, biz de zaten bilinçli yaptığını iddia etmedik. Subjektif bir şeydir görüş, bizimki de bu yönde 🙂

  2. İsa’nın doğudan geleceğine olan inanışla beraber İsa’nın kardeşleri ( kardeş burada metafor, inançlarının önde gelen isimleri ileri çağlarda da olmak üzere bu ismi alır ) onu erkenden karşılıyabilmek için; yüzleri doğuya dönük oturur vaziyette defnedilirler. Gandalf da şafak da doğuya bakmaları ve güneş ışığını kullanmasıyla savaşın seyrini insanlık namına değiştirir.

  3. Yani o kadar da benzer olmadığını diğer öğeleri inceleyerek görebiliriz. Kaldı ki Gandalf’ın yaptığı fedakarlık birçok filmde görülebilir.
    Gandalf gibi 4 adet büyücü daha gelir. Onlar da aynı amaçlarla yani Sauron’ a karşı gelirler. Balrog sadece yoldaki düşmandır. Aslında İsa da kendini feda ederek görevini tamamlar. Cennete gidebilmenin tek yolu artık sadece İsa ya iman etmekle yeterlidir.

    Gandalf gibi diğer büyücüler de aslında yardım amaçlı gelir. Hikayelerini incelediğimizde gandalfın görevi yüzükle ilgilidir, kardeşlikte. Peki o zaman İsa benzetmesindeki yüzük nedir?

    Gandalf gibi ortadünya’da birçok varlık birçok isimle anılır.

    Eğer şeytan balrog ise Sauron kimdir?

    İsa Tanrı’nın oğludur ve Meryem’in çocuğu olarak dünyaya gelir. Gandalf bir konseyle seçilir, yanılmıyorsam Valar tarafından. Buraya hakim değilim.

    Yani anlayacağınız benzerlik ölüp dirilmesi oluyor daha çok. Fakat bursa yola çıkmak Sauronun gözünden İlluminati benzetmesi kadardır.

    Tolkien dindar olsa bile taozimi de iyi bilirdi. Kitap tek bir felsefeye dayanmıyor.

    • Kitap tek bir felsefeye dayanıyor dememiştik biz de zaten, böyle bir ihtimal de, benzetme de olabilir dedik sadece. Başka benzetmeler olduğuna inandığımız gibi

  4. Şu ekleyebilirim. İsa genel olarak inanç bakımından Tanrı yolunda adanmayı ve fedakarlığı temsil eder çarmıha gerilmesiyle. Aynı zamanda Tanrısal Öğretmenliği. Bu bakımdan da Gandalf’a benzese de sanmıyorum Tolkien bunu düşünsün. Gandalf ın yanında Frodo’nun yaptığı da büyük fedakarlıktır.

  5. Abi adam yapmış şöylesi böylesi yok. Bu filmi izleyip te din değiştiren oldu mu. Boş boş konuşmayın ya…

  6. Anlattığınız gibi olmamıştır. Gandalf dediginiz kişi orta dünyanın 5 büyük büyücüsünden biridir(istariler) bunlar alatar radagast pallando gandalf ve saruman dır. Eğer gandalf isa yi temsil etseydi aşk duyduğu galadriel hanimi nasil açıklayacaksınız? Peki ya filmdeki saruman’ın rolünü isa’nın hayatındaki hangi kişiye dayayacaksınız? Ayrıca gandalf in insanlara yardim etme gibi bir görevi hicbir zaman olmamıştır. Eger dediginiz gibi olsaydi Gandalf AK unvanini aldiktan sonra tek başına sauron u indirirdi ama onun görevi bu değildi. Ayrica o bir maia(yarı tanrı)ruhu dur. Ve yeryüzündeki hicbir savasta taraf olamazlar sadece dengeyi korumakla yükümlüdürler. Kısacası havada kalmış bir çıkarım olmuş.

    • Arkadaşlar biz zaten Gandalf eşittir İsa demiyoruz. Bu da bir benzetme olabilir mi ki acaba diye sizlere sunuyoruz. Tabi ki tutmayan yerlerde var, olacak. Yoksa zaten Tolkien’in kendisi derdi evet ben bu karakteri yaratırken İsa’yı örnek aldım diye…

  7. Bakiniz sevgili yazar kisi bilgisizlik en buyuk hatadir sizin islerde.Gandalf’i Isa’ya benzetirken Gandalf’i tekmis gibi anlattiniz.Bunu belki de bilmedigizden belki de bilmenize rağmen fikrinizi desteklemek icin bu sekilde yazdiniz.Inanin bana Arda’da veyahut da Tolkien’in adinin gectigi her yerde mutlaka bir seye benzerlik vardir.Zaten cok genis bir deryadir kendileri bu yuzden dogal olarak bir seylere de benzeyecektir.Ha,size sunu rahatlikla soyleyebilirim;burada hristiyanliga olan benzeme durumu ne kadar sasirticidir ki en az olandir.Yani sizin o benzetmeniz en az benzeyeni kâle almissiniz.Sahsi fikrim 1. Dunya savasi zamaninin Dunyasi ile cok buyuk benzerlikler tasiyor ornegin.Veyahut da cucelerin kehanetleri ve onlara vaadedilmis olan diyelim topraklarin varligi mesela bu da yahudilere ornek teskil eder.Sizin burada yapmak istediginizi anlayabiliyorum.Ama desteksiz sallamayin.En az benzeyen olan hristiyanligi kullanmayin mesela.Benim karsimdasiniz.Hatta saygimi kazanamadiniz.Lakin ne kadar hamlenizi kinasam da bir tavsiye de bulunmak istedim.Tesekkurler

    • Şahsi fikrinizin yazısı zaten sitede vardır efendim: Yüzüklerin Efendisi ve Sanayi Devrimi yazımıza bir göz atmanızı tavsiye ederiz, belgi bilgilenirsiniz. Tabi ki bilerek bu şekilde ele aldık, bir görüşü ele almak istedik sadece. Abartarak saygısızlık yapmaya gerek yok kanımızca, sadece bir yazı bu sonuçta. Daha iyisini yaparım diyorsanız siteye başvuru yapmanızı öneririm. Teşekkürler.

  8. Buna rağmen Dünyadaki tüm inançlara, tüm milletlere hitap edip kendini sevdirecek evrensellikteymiş Tolkien usta. Ruhun şad ola usta.

    • Tolkien’in ülkesi, evi, zamanı, dini yoktur. Tolkien ölümsüz ve dediğiniz gibi evrenseldir

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here