Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
31

“Türkiye anlamına gelen bizden, insanlık boyutundaki bize uzanmak istiyoruz.” 

Haldun Taner

Türk Tiyatrosu’nu evrensel boyutlara ulaştırmış bir usta olan Haldun Taner, 16 Mart 1915 yılında İstanbul Çemberlitaş’ta dünyaya geldi. Babası son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı üyesi ve Türkiye’nin bağımsızlığını, bütünlüğünü hukuki gerekçeleriyle savunan ilk kişi Prof. Dr. Ahmed Selahaddin, Sezâ Hanım ise annesidir. Beş yaşındayken babası ölen Haldun Taner annesi ile büyükbabasının yanında büyüdü ve İbtidaî adı verilen ilkokulu okudu. Tatil günlerinde de büyükbabasının kurduğu Hamid Matbaası’nda çalıştı. 1923 yılında, vatana hizmet edenlerin veya şehit olanların çocuklarına tanınan hakla, dokuz yaşındayken parasız yatılı olarak Galatasaray Lisesi’ne girdi. Buradaki orta öğrenimini 1935 yılında tamamladı. Mezuniyetinden sonra, yine masrafı devlet tarafından karşılanan yüksek öğrenimi için Almanya’ya gitti. 1935–1938 yıllarında Heidelberg Üniversitesi’nde ekonomi ve politika okudu. Bu yıllarda onu en çok ilgilendiren konular, devletler hukuku, jeopolitik ve sosyal politika dersleriydi. 1938 yılında tüberküloza yakalandığı için geri döndü. Erenköy Sanatoryumu’nda dört yıl tedavi gören yazar, burada Ankara Radyosu için skeçler kaleme aldı. Bu skeçler yazarın ilk ürünleri oldu.

Haldun Taner, Dışardakiler, Devlet Tiyatroları, 1957

Okumayı küçük yaşlarda teyzesinden öğrenen Taner, ilk okuduğu kitaplardan birinin Değirmenimden Mektuplar olduğunu söylemiştir. Yazı yazmaya, hastalanıp yurda döndükten sonra iyileşmeye çalıştığı dönemlerde başlamıştır. Yaşamı boyunca asla tek türle yetinmeyen Taner; hikaye, tiyatro eserleri, düz yazılar yazmıştır. Böylece vermek istediği mesajı ve okuyucuyu eğitme çabasını çok yönlü olarak gerçekleştirmiştir.

“Töhmet” adlı ilk öyküsü Yedigün dergisinde, Haldun Yağcıoğlu takma ismiyle 1946’da yayınlandı. İstanbul Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü 1950’de bitirdi. New York Herald Tribune Gazetesi’nin 1953’te İstanbul’da düzenlediği öykü yarışmasında “Şişhaneye Yağmur Yağıyordu” öyküsüyle birinci oldu. 1950-54 yıllarında üniversitesinin Sanat Tarihi Kürsüsü’nde asistanlık yaptı. Edebiyat yaşamına gençlik yıllarında yazdığı skeçlerle başladı. 1956’da Varlık Dergisi’nin araştırmasında yılın en beğenilen öykücüsü seçildi.

Asistanlığı sırasında yazdığı “Günün Adamı” oyunu, İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda sahnelenmeden yasaklandı. Asistanlığı bırakıp Viyana’ya tiyatro bilimi eğitimi için gitti. 1955-1957 yıllarında Max Reinhardt Tiyatro Akademisi’nde öğrenim gördü. Aynı zamanda Viyana Üniversitesi’nde Profesör Kindernabb’ın yanında felsefe ve tiyatro bilimi okudu. Türkiye’de tiyatroyu bilim dalı olarak okutan ilk kişi olan Haldun Taner, 1950’den sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde, Gazetecilik Entitüsü’nde, LCC Tiyatro Okulu’nda binlerce öğrenci yetiştirdi.

1957’de tekrar Türkiye’ye döndü. İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’nde edebiyat ve sanat tarihi dersleri vermeye devam etti. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde tiyatro tarihi okuttu. Bir yandan da Tercüman Gazetesi’nde (1952-1960) köşe yazıları yazmayı ve oyun yazarlığını sürdürdü. 1950’lerde oyun yazmaya başlamış olan ve tiyatrodaki ilk eserlerinde dramatik türün başarılı örneklerini veren Haldun Taner, ardından epik tiyatro denemelerine girişti. Türk Tiyatrosu’ndaki ilk epik tiyatro örneği olan “Keşanlı Ali Destanı” adlı oyunu ile dünya çapında tanındı ve dünyanın çeşitli yerlerinde bu oyun sahnelendi. Aynı zamanda, 1964 yılında Atıf Yılmaz tarafından sinemaya aktarıldı. Sonraki dönemlerinde daha sosyal, politik oyunlar kaleme aldı. Epik tiyatro ve kabarenin alanında verdiği yapıtlar Çağdaş Türk Tiyatrosu’nun klasikleri oldu

Zeki Alasya, Ahmet Gülhan, Haldun Taner, Metin Akpınar, Devekuşu Kabare

Haldun Taner, Türkiye’de kabare tiyatrosunun temellerini attı ve “Haldun Taner Tiyatrosu” ekolünü oluşturdu. Kabare türünün denemesinin ilk başarılı örneğini 1965 yılında verdi. Vatan Kurtaran Şaban ülkemizdeki ilk seçkin kabare örneği oldu. 1967 yılında Gen-ar Tiyatrosu’ndaki ilk sahnelenişinde geniş yankı uyandırdı. Bunu üzerine 1967 yılında Zeki Alasya, Metin Akpınar ve Ahmet Gülhan’la birlikte Devekuşu Kabare Tiyatrosu’nu kurdu. Bütün oyunları yüzlerce kez oynandı.

Devekuşu Kabare’nin ilk kadrosu. Ahmet Gülhan, Zeki Alasya, Halit Akçatepe, Bilge Şen, Haldun Taner, Metin Akpınar, Oya Alasya, Yalçın Gülhan

1969’da Münir Özkul ile birlikte “Bizim Tiyatro”yu kurdu. Sersem Kocanın Kurnaz Karısı oyunuyla perdelerini açan bu tiyatroda Ahmet Gülhan ile TEF Kabare’yi kurduğu yıl olan 1979’da İGSA Tiyatro Kürsüsü’nde dramaturji dersleri verdi. Taner’in Türk Tiyatrosu’na verdiği emek, birçok değerli tiyatro sanatçısının yetişmesiyle değerini buldu. Deneme ve öyküleriyle de Türk edebiyatında seçkin bir yere sahip oldu. Öykü ve oyun yazarlığının yanında, 1955’te Tercüman gazetesinde fıkra, makale ve gezi notları yazmaya başlayan Taner, sonraki yıllarda Milliyet gazetesinde yazmayı sürdürdü ve ölümüne kadar bu yazıları okurlarına sunuldu. Yaşamı, 7 Mayıs 1986’da İstanbul’da son buldu. Ömrünün son anına kadar kalemini elinden asla bırakmadı. 1988 yılında Kadıköy Şehir Tiyatro’na Haldun Taner Sahnesi adı verildi ve tiyatro perdelerini Keşanlı Ali Destanı ile açtı. Kaçak, Dağlar Delisi Ferhat filmleri ödül aldı. Bilgi Yayınevi, sanatçının bütün eserlerini dizi halinde basmıştır. Milliyet gazetesi, sanatçının anısına 1987’den beri her yıl Haldun Taner Öykü Ödüllerini düzenlemektedir. Ayrıca; 103. yaş günü olan 16 Mart 2018 tarihinde, Kadıköy Belediyesi tarafından Haldun Taner Müze Evi açıldı.


Haldun Taner, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Devlet Tiyatrosu, 1973
Haldun Taner, Ve Değirmen Dönerdi, Devlet Tiyatroları, 1958

Aldığı Ödüller

İlk hikaye ödülünü, hiçbir kitabı yayımlanmadan almıştır. Cumhuriyet Gazetesi’nin 1948 yılında, Yunus Nadi adına düzenlediği yarışmada Necmiye’nin Hatırı adlı hikayesiyle dördüncü oldu.

1953 – New York Herald Tribune Uluslararası Hikâye Yarışması Türkiye Birinciliği, Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu

1955 – Sait Faik Armağanı, On İkiye On Var (Bu ödülü Sabahattin Kudret Aksal’ın Gazoz Ağacı ile paylaşmıştır.)

1955 – Türk Film Derneği Senaryo Ödülü – Kaçak

1957 – Basın Yayın Senaryo Armağanı – Dağlar Delisi Ferhat

1968-69 – Musahipzâde Celâl Ödülü – Bu Şehr-i Stanbul ki

1969 – Bordighera Mizah Festivali Ödülü, Sancho’nun Sabah Yürüyüşü

1972 – Türk Dil Kurumu Tiyatro Ödülü – Sersem Kocanın Kurnaz Karısı

1972 – Sanarseverler Derneği En İyi Yerli Oyun – Sersem Kocanın Kurnaz Karısı

1982 – Türk Gazetecilik Başarı Ödülü, Güncel Yazı Dalında

1981 – Peyzaj Mimarisi Derneği, Üstün Hizmet Belgesi

1983 – Sedat Simavi Ödülü, Yalıda Sabah (aldığı son hikaye ödülüdür)

1984 – Gazeteciler Cemiyeti, Çok Güzelsin Gitme Dur

Yurtdışı Başarıları

1976 yılının Mayıs ayında Ulusal Şahsiyetler Rehberi’nde Haldun Taner’in adı yer alır.

1976-77’de yayımlanan International Autors & Writers Who is Who adlı eserde Haldun Taner’e yer verilir ve sanatçı kişiliği anlatılır.

Tiyatro alanında önemli bir kaynak olarak kabul edilen The Reader’s Encycopedia  of World Drama adlı eserde Sersem Kocanın Kurnaz Karısı oyununun çevirisi yer alır.

Prag’da yayımlanan Dünya Tiyatro Yazarları Ansiklopedisi, Türk Tiyatro Yazarları içinde sadece Haldun Taner’e yer verir.

Viyana’da Schaulpielführer adlı eser için Haldun Taner’in beş piyesi çevrilidir.

Hikayeleri

1945 – Yağlı Kapı, Heykel, Kooperatif

1946 – Töhmet, Beatris Mavyan, Geçmiş Zaman Olur ki, İşgüzar Bir Polis, Kaptanın Namusu

1947 – Deireler Islahat, Necmiye’nin Hatırı, Bir Kavak ve İnsanlar

1948 – Yaşasın Demokrasi, Sabeati Bey’in İstanbul Seferi, Harikliya, Sonsuza Kalmak, Bir Motörde Dört Kişi

1949 – Sahib-i Seyf ü Kalem, 45 Marka Seksapil, Neden Sonra, Tuş

1949 – Yaşasın Demokrasi, yayımlanan ilk hikaye kitabıdır.

1950 – Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu, Ablam, Kızıl Saçlı Amazon, Made in USA, Eller

1951 – Kantar Katibi Ali Rıza Efendi, Fraulein Haubold’un Kedisi, İki Komşu, 8’den 9’a Kadar

1951 – Tuş, Varlık Yayınları

1952 – Atatürk Galatasaray’da, Eczanenin Akşam Müşterileri, Fasarya

1953 – Onikiye Bir Var, İznikli Leylak, Bayanlar 00, Konçinalar, Memeli Hayvanlar

1954 – Ayışığında Çalışkur, Aylak, Artırma

1954 – Ayışığında Çalışkur, Yenilik Yayınevi

1954 – Onikiye Bir Var

1955 – Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu, Varlık Yayınları

1956 – Salt İnsana Yöneliş, Dürbün

1964 – Sancho’nun Sabah Yürüyüşü

1965 – Rahatlıkla

1968 – Piliç Makinesi

1969 – Sancho’nun Sabah Yürüyüşü, Bilgi Yayınevi

1971 – Yaprak Ne Canlı Yeşil, Gülerek Ölmek

1979 – Yalıda Sabah

1980 – Şeytan Tüyü

1983 – Küçük Harfli Mutluluklar, Karşılıklı, Tarihsiz – Ases, istediği Şarkıyı Dinleyebilmek, Allegro Ma Non Troppo

1983 – Yalıda Sabah, Bilgi Yayın Evi

Tiyatro oyunları

1957 – Günün Adamı, Dışardakiler

1958 – Ve Değirmen Dönerdi

1960 – Fazilet Eczanesi, Timsah

1961 – Lütfen Dokunmayın

1962 – Huzur Çıkmazı

1964 – Keşanlı Ali Destanı, Gözlerimi Kaparım, Vazifemi Yaparım

1965 – Eşeğin Gölgesi

1966 – Zilli Zarife

1967 – Vatan Kurtaran Şaban

1968 – Bu Şehr-i İstanbul Ki

1969 – Sersem Kocanın Kurnaz Karısı

1970 – Astronot Niyazi

1973 – Aşk-u Sevda, Dev Aynası

1974 – Yar Bana Bir Eğlence

1971 – Ha Bu Diyar

1977 – Ayışığında Şamata

1980 – Hayırdır İnşallah

1985 – Marko Paşa, Aleyna’nın Kızı

Kaynakça: 1

Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım, Haldun Taner, Bilgi Yayınevi, 2006

50 Yılın Türk Tiyatrosu, Türkiye İş Bankası Yayınları, 1973

Türk Tiyatrosu, Sevda Şener, Türkiye İş Bankası Yayınları

Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
31

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here