Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
31

Herkes göremese de her şeyde güzellik vardır.
-Konfüçyüs

Kişiyi heyecanlandıran ve ona ilham veren bir sokak, belki başka bir kişi için çirkin bir görüntüdür. Aynı şekilde müthiş anlamlar içeren bir tablo başkasının gözünde bir çocuk çizimine denk olabilir. Çünkü kişinin tabloda görebildikleri, muhakkak ki yaşamındaki birikimlerden beynindeki kıvrımlara kadar uzanacak ve buna binaen değişiklik gösterecektir. Bu iki görüşteki farklılık, genel güzellik algısına karşı yapılacak savunmanın ilk etmenidir. Bu savunma için güzellik kavramını sanat felsefesi kapsamında incelemek gerekir.

Güzellik dediğimiz şey insanda iyi hisler ve hayranlık uyandıran yüksek estetik değerlerdir. Bu estetik değerler nesnel değildir. Yarar veya zarar kapsamından tamamen uzak, duyulara ve hayale dayalı değerlerdir. Kimine göre ideadır, kimine göre sadece tinsel, kimine göre de kökü bilimsel açıklamalara dayanır. Bir değişim halinde olmakla beraber her türlü canlı varlık ve nesne için kullanılabilir. Güzel bir masa, güzel bir manzara, güzel bir heykel, güzel bir kadın… Peki kime göre güzel?

FELSEFEDE GÜZELLİK

Platon güzelliği bir idea olarak tanımlamıştır. Platon’un kendiliğinden güzel diye adlandırdığı bu güzellik, zamana ve mekana göre değişmeyen asıl gerçekliktir. Yani güzel diye adlandırılan, akşamüstü kızıllaşan gökyüzü veya gözün o an gördüğü, kulağın o an duyduğu şey değil de onun çok ötesindeki asıl tanrısal olgudur. Kişiden kişiye veya çağdan çağa göre değişmez. Aristoteles ise güzelliği matematiğe, daha doğrusu tam olarak orantıya bağlar. Onun için orantıdan yoksun şeyler güzel diye nitelendirilemez. Aynı, iki kanadındaki desenler simetrik olmadığı sürece bir kelebeğin güzel olamayacağı düşüncesi gibi.

Fakat çağdaş felsefe, güzelliği tam olarak açıklayabilmek için onu iki ayrı konuda ele alır. Güzelliği, doğadaki güzellik ve sanattaki güzellik olarak birbirinden ayırır. Doğadaki güzellik insan elinden uzak bir şekilde bağımsız olarak vardır, yani verilmiş güzelliktir. Sanattaki güzellik ise insan hayal gücünden ve yaratıcılığından doğar, sonradan kazanılır. Doğadaki güzellik ve sanattaki güzelliğin ortak noktası ise bir özneye ihtiyaç duymalarıdır. Yeryüzündeki hiçbir varlık, onu niteleyen bir özne olmadan güzel sıfatını kazanamaz. Buradaki özne insanın estetik bakışıdır.

”Güzellik kendiliğinden ortaya çıkmaz, insanlar tarafından açığa çıkarılır. Eğer Lin Tang, berrak nehri ve narin kamışları Wang Xizh tarafından tasvir edilmemiş olsalardı, kimsecikler fark etmeksizin ıssız dağlar ardında yok olacaklardı.” –Liu Zongyuan

Sanat felsefesinde güzellikle ilgili birçok soru işareti vardır. Herkes tarafından kabul edilen güzel var mıdır? Güzellik sadece gözün gördüğüyle mi sınırlıdır? Güzellik ölçütü nedir? Felsefede net olarak güzellik algısı kişiden kişiye değişmektedir. Ortak güzele ise ancak sınırlı bir şekilde ulaşılabilir. Bir bebek çoğu insanın gözüne iyi ve güzel gelebilir. Fakat ileride dünyaya kötülüğü dokunacağı düşünüldüğünde kişiye çirkin gelebilir. Bu belirsizlikte ve çıkmazda kişiye düşen her şeyin içinde az veya çok bir güzellik olduğunu kabullenmek ve onu görmeye çalışmaktır. Güzellik, arandığı kadar vardır. Bazen onu görebilmek için uzun zaman ve emek gerekebilir.

”Bir kara kurbağasına güzelliğin, gerçek güzelliğin ne olduğunu sorun. Size kahverengi sırtını ve sarı karnını, geniş düz boğazını ve küçük başından pörtlemiş iki yuvarlak gözleriyle güzelliğin dişisinden oluştuğunu söyleyecektir. Gineli bir zenciye sorun: Onun için güzellik siyah yağlı bir cilt, içe gömük gözler ve düz bir burundur. Şeytana sorun: Size güzelliğin bir çift boynuz, dört pençe ve bir kuyruk olduğunu söyleyecektir”. *

Bu bağlamda kabul edilen ve tabiri caizse dayatılan bazı güzellik algıları ve koşulları hiçbir şey ifade etmemektedir. Hatta bu algıların bazıları tamamen toplumun birbirine uyguladığı psikolojik baskılardan ve şiddetten ibarettir.

Unutmayın, görmeyi dileyene güzellik her yerdedir.

Kaynak: 1,2
Voltaire. Felsefe Sözlüğü. İnkılap Kitabevi, 2011

Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
31

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here