Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
712

Yunanistan’da temel ihtiyaçların karşılanamaması sonucu, çoğunluğu Attika bölgesinden olan İyonyalılar Batı Anadolu’ya göç ederek burada İyonya Uygarlığı’nı kurdular (M.Ö.1050). Yetiştirdikleri bilim adamları ve oluşturdukları 12 şehir devleti ile (Efes, Kolofon, Milet, Myndos, Priene, Lebedos, Teos, Erythrae, Klazomenai, Foça, Samos, Khios) adeta dünya tarihine damga vurmayı başardılar. Peki doğu ve batı arasında bir nevi köprü vazifesi gören bu uygarlığın içerisindeki özgür düşünce ortamı ne zaman doğdu? Bilim nasıl gelişti? İyonyalılar hangi rejimle yönetiliyor ve neye inanıyorlardı? Gelin hep birlikte inceleyelim.

Anadolu topraklarında varlığını sürdürmek isteyen İyonyalılar, belirli bir merkezden yönetilmedikleri için siyasal birlikten yoksun bir şekilde yaşıyorlardı. Başlangıçta krallık rejimi vardı ancak sonraki süreçte asiller kralları tahtlarından indirerek oligarşik anlayışı benimsediler. 12 şehir devletinin 12’si de kendi içerisinde bağımsızdı fakat her ne olursa olsun inanç birliğini bozmadan sahip çıkıyorlardı dinlerine. Yunan kültüründen doğmaları sebebiyle tanrılarını birer insan gibi görerek aile bağları olduğuna inanıyor ve pek çok tanrıya tapmalarının yanı sıra Zeus’u ölümsüz bir baş tanrı olarak kabul ediyorlardı. Bu çerçevede dini mimariyi de geliştirip “İyon Nizamı” denilen üslubu yarattılar. İyon Nizamı’nın insanlığa sunduğu en büyük hediyeler; Hera Tapınağı (Samos), Artemis Tapınağı (Efes) ve Apollon Tapınağı (Didim)’dır. Bunlar Yunan geleneğindeki ilk anıtsal taş yapılar olmalarının yanı sıra Batı mimarisinin başlangıç noktası olarak da bilinirler.

Hera Tapınağı (Samos Adası)
Artemis Tapınağı (Efes)
Apollon Tapınağı (Didim)

M.Ö. 9. yüzyılda ünlü İyonyalı şair Homeros, Yunanlılar arasında yaygın olan dini efsaneleri bir araya getirip mitolojiyi sistemleştirdi. Onun oluşturduğu bu sistem, daha sonraki yüzyıllarda tüm Helen dünyasının referans kaynağı olacaktı.

Tek bir güç merkezi, bölgenin tümünde toplumsal tekdüzelik sağlayamadığı için halk arasında özgür düşünce anlayışı ortaya çıktı ve serbest araştırma yapabilme imkanı buldu İyonyalılar. Ayrıca İyonya, değişik uygarlık çevrelerinin kesişme noktası idi. Fenikeliler ile yaptıkları ticaret sonucunda onlardan alfabeyi öğrenerek Grek diline uyguladılar. Çeşitli süreçlerden geçtikten sonra Latin alfabesine evrilen bu alfabe hem okuma yazma oranını yükseltti hem de eğitim kurumlarını din adamlarının tekelinden kurtardı.

Grek Alfabesi

Batı Anadolu’da daha çok Lidyalıların baskısı olduğu için İyonya genişleyemiyordu. Bu nedenle denizciliğe önem verip Karadeniz ve Akdeniz’de çeşitli ticaret kolonileri kurdular. Amasra, Sinop, Trabzon, Batum, Kefe, Varna, Enez, Napoli, Sirakuza, Marsilya, Nis gibi birçok önemli kenti koloni haline getirdiler. Zenginlik arttıkça siyasal yetki tüccarların eline geçti ve tüccarlar zenginliklerinin kaynağı olan teknolojiyi geliştirmek adına var güçleriyle çalıştılar. Bu da haliyle bilimle uğraşan insanların desteklenmesine neden oldu.

Arkaik dönemde İyon şehir devletlerinden özellikle Efes, Milet ve Samos; tüm Akdeniz havzası üzerinde güçlü bir ticari hakimiyet kurdu. Bilim, sanat ve felsefe alanında önemli başarılara imza atarak insanlık tarihine emsalsiz katkılar sağladılar. Örnek verecek olursak eğer; gölgelerinden piramitlerin yüksekliğini ölçen ve evrenin sudan oluştuğunu iddia eden Thales, ilk deneyi yapan ve yıl ile mevsimlerin uzunluğunu hesaplayan Anaksimandres, kilit ve anahtarı bulan Teodorus, Tıp biliminin kurucusu olan Hipokrat, atom sözcüğünü bugünkü anlamına yakın bir şekilde ilk kullanan Demokritus, tarihin babası olarak kabul edilen Heredot, kinik felsefesinin öncüsü sayılan Diyojen, bilimsel anlamda ilk astronom olan Anaksagoras ve dünyanın yuvarlak olduğunu ilk söyleyen matematikçi Pisagor İyonyalı’dır.

Hipokrat

Bütün bu bilimsel faaliyetlerin henüz ilk çağda gerçekleşmiş olması nedeniyle, İyonya Uygarlığı “İlkçağ Rönesansı” nın yaşandığı yer olarak kabul edilir.

Kaynak: 1, 2, Oral Sander, Siyasi Tarih

Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
712

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here