Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
111

Arkadaşlarınıza okuması için verdiğiniz kitapları bir türlü geri alamıyor musunuz? Peki bu daha ne kadar böyle devam edecek?
Artık verilen kitapların asıl sahiplerine dönme vakti geldi.
Gelin size tarihi bir çözüm yolu olan “exlibris”i tanıtalım.

Exlibris nedir?

Ex-Libris latince kökenli kelime olarak “…’nın kitabı” yada “…’nın kitaplığından” anlamını taşır. İngilizce karşılığı “Bookplate” olarak bilinir. Kitap plakası olarak çevirmek çok yanlış olmaz.
Kitap severlerin kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları kitabı kendilerine ait olduğunu olduğunu belli eden sahibinin adının yer aldığı grafik çalışmalarıdır. Kitap sahibini tanıtıcı kısım, çizere göre çok farklı görseller olabilir, kitap sahibini yüceltebilir ya da kitap sahibi kendisiyle özleşen bir cismi çizebilir.

Charlie Chaplin’in Exlibrisi

Exlibrisin Tarihi

Araştırmalara göre exlibrisin en eski örneği  M.Ö. 1400 yıllarında Mısır kralı III. Amenhotep’in (diğer adıyla Firavun III. Amenhophis) kitaplığında mavi bir fayans üstünde görülmüş ve papirüs rulolarını koruyan sandıklarda kullanılmıştır. Tarihi çok eskilere dayanan exlibrisin M.Ö. 600 yıllarında yaşayan Asur Kralı Asurbanipal tarafından da kullanıldığı söylenmekte.

İlk modern exlibris örneklerine ise 15. yüzyılda Almanya manastırlarında rastlanmaktadır. Hildebrand Brandenburg ve Wilhelm von Zell isimli kitap sahiplerinin adına yapılan bu exlibrisler ağaç üzerine basitçe boyanmış bir arma ve bir sözden oluşmaktadır. Bu sözde, Almanya’da Buxheim Manastırı’na armağan edilmiş olan bu kitapların sahiplerinin ruhu için dua edilmesi istenmektedir.

“Hanns Igler, kirpi sizi öpebilir”

Aynı yıllarda bir diğer örneği yine Alman bir papaz Johannes Knabensberg adına, çayırdaki bir çiçeği ısıran kirpi exlibrisidir.
Exlibrisin üst kısmında papazın takma adı olan “Igler” (Kirpici) kullanılarak “Hanns Igler, kirpi sizi öpebilir” yazılmaktadır.

16. yüzyılda Avrupa’da da kullanılmaya başlanmış, İngiltere’de ilk exlibrisin 1500’lerin başında Thomas Cardinal Wolsey ve 1574’de Sir Nicholas Bacon için yapıldığı; Fransa’da ise 1529’da Jean Bertaud ve 1574’de Autun piskoposu Charles Ailleboust için yapıldığı bilinmektedir. Amerika’da görülen ilk exlibris ise 1629 yılında Henry Dunster ve 1642 yılında Stephen Daye (Keenan, 2003, s.13) için yapılanlardır. Exlibris, 1585’de Portekiz’de, 1588’de İspanya’da görülmüştür. İtalya’da ise 18. yüzyılda ortaya çıkmıştır.

Türkler’de exlibris tarihte “tamga” olarak yer almıştır. İlk olarak 7. yüzyılda yazıtlarda aileleri ve boyları temsil eden silahlar olarak ya da atlar olarak kullanılmıştır.
Selçuklu ve Osmanlı kütüphanelerindeki kitaplarda da mülk sahibini belli etmek için kullanılan benzerleri görülmekte daha sonraları da tuğralar halinde kullanılmıştır.

Merak edenler ve örneklerini canlı görmek isteyenler için Ege Üniversitesi Kağıt Ve Kitap Sanatları Müzesi çok düşük bir bedel karşılığında gezebilir. İmkanı olan tüm okurlarımıza tavsiye ediyoruz.

 

Kaynak 1,2

Beğen
Beğen Harika Heuheu WOW Olmamış Kızdım!
111

1 YORUM

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here