Dünya üzerinde ismini duyduğumuz kaç enstrüman var hiç düşündük mü? Adını sayabileceklerimiz sanıyoruz ki 20’yi geçmez. Hele bir de dinlediklerimizi sayalım desek sayı daha da düşecektir. Oysa ismini duyduklarımız, dinlediklerimiz, hafiften aşina gelenlerin dışında sıra dışı onlarca enstrüman olduğunu ve bazılarının yasaklandığını biliyor muydunuz?

Liste epey kabarık. O halde gelin derleyip toparladığımız ilginç enstrümanlara beraber bakalım.

1. BeatBearing 

Müziğin bilyelerin -diğer bir adıyla rulmanların- nota çıkışlarının delikler halinde bulunduğu bir ızgaraya yerleştirilmesi ile ortaya çıktığı son dönemin ilginç enstrümanlarından biri.

Peter Bennett tarafından bulunmuştur.

2. Theremin

Leon Theremin tarafından bulunan müzik aleti herhangi bir temas olmadan yalnızca enstrümanın iki teli arasındaki elektrik dalgalarını eller ile kontrol ederek çalınmaktadır. Aslında film müziklerinden aşinayız kendisine. Bir de Yetenek Sizsiniz programından. Müziğin tınısı oldukça ürkütücü gelse de o yalnız bir müzik aleti 🙂

3. Kopuz

Listemizde Türk çalgısı elbette olmalıydı. Daha önce ismini duyan, sesini dinleyenleriniz vardır. Fakat kopuz oldukça az bilinen enstrümanlar arasında. Türkler için önemi büyük olan, eski ve milli çalgılarımızdandır. Kanuni’nin en sevdiği çalgılardan biri olan kopuz, o dönemde sanat harcamalarının başını çekiyordu. (bkz. 1525 tarihi saray masrafları belgesi)

Saza ve uda benzerliği ile dikkat çeken kopuz; uzun saplı, 3 ya da 4 telli, perdesiz ve sert mızrapla çalınan geleneksel bir Türk enstrümanıdır. Ağız kopuzu gibi videodaki yapısından oldukça farklı kopuz çeşitleri de bulunmaktadır.

4. Banjo

Türk müzik aletlerinden cümbüşe benzeyen banjo Afrika kökenli bir müzik aleti. Tınısı çoğumuza yabancı gelmeyecek. Kovboy filmlerinden, Red Kit’ten tanıyoruz aslında bu enstrümanı. Kısa saplı, yuvarlak gövdeli, mızrapla çalınabilen bir enstrümandır.

5. Glass Harmonica

Sanıyoruz listedeki en ürkütücü sese sahip enstrüman Glass Harmonica. İşin uzmanları da aynı fikirde olacak ki bu müzik aletinin insan psikolojisini olumsuz yönde etkilediği düşünülmüş ve yasaklanmıştır. Mucidi Benjamin Franklin‘dir. Beethoven ve dönemin birkaç müzisyeni tarafından Glass Harmonica için besteler de yapılmıştır.

Uzun süre dinlememenizi tavsiye ederiz.

6. Zeusaphone

Tesla bobini aracılığıyla oluşan elektrik dalgalarının müziğe dönüşmesiyle hem görsel hem işitsel etki yaratan bir müzik aleti Zeusaphone. İsmini Yunan mitolojisindeki Zeus’tan alan enstrümanın mucidi Nikola Tesla.

7. The Singing Ringing Tree

Yapımı 2006 yılında tamamlanan entsrüman listemizin en ilginç müzik aleti olabilir. Zira The Singing Ringing Tree hem bir mimari yapı hem de ürkütücü ve melodik sesler çıkaran bir enstrüman. Ödüllü mimar Mike Tonkin ve Anna Liu tarafından tasarlanan bu yapı, içindeki farklı uzunluk ve kalınlıktaki boruların belli bir düzende farklı yönlere bakacak şekilde dizayn edilmesinden oluşturulmuş. Rüzgarın esişi ile başlayan ve bitişi ile biten bir konser sunuyor dinleyenlere.

Heykel olarak da anılan ”Şarkı Söyleyen Ağaç” isimli bu müzik aleti 2007 yılında İngiliz Mimarlık Kraliyet Enstitüsü (RIBA) tarafından Ulusal Mimarlık ve Mükemmellik Ödülü’ne layık görüldü.

8. Cimbalom

Kanun ve satur türevi bir müzik aleti olan Cimbalom eski bir Macar enstrümanı. Orta Asya kökenli olan bu enstrüman Hindistan, Türkiye, Çin gibi Asya ülkelerinin birçoğunda yaygın olarak kullanılıyor. Eski zamanlardan beri hem kiliselerde hem de aristokrat saraylarında popüler olan enstrümanı şimdilerde dinleyebilmek bir yana dursun icra eden müzisyene rastlamanız oldukça zor.

Ferenc Erkel tarafından geliştirilmiş ve dünyaya tanıtılmıştır. Bu yüzden Macar çalgısı olarak bilinir.

9. Chapman Stick

Emmett Chapman tarafından 1969 yılında geliştirilmiş bu müzik aletini ilginç kılan özellik, hem piyano hem de bas gitar görevi görüyor olması. Tek başına mini bir orkestra olan enstrüman, tam da ismi gibi kolay bir kullanıma sahip: ”Serbest Eller”

10. Marble Machine

”Yapımı 16 ay, sökülmesi 2 saat sürdü.” diyor tasarımcısı İsveçli müzisyen Martin Molin. 500 yıllık bir müzik aletinden esinlenerek uzun uğraşlar sonucu oluşturulmuş bu enstrüman listemizdeki en karmaşık yapıya sahip müzik aleti. Öyle ki hem piyano hem gitar hem bateri hem de vibrafon. Sizleri mermerin ve ahşabın muhteşem dizaynı “Marble Machine” ile baş başa bırakıyoruz.

11. Rebab

Tok sesi ile sizi hem huzura hem hüzne sürükleyecek bu müzik aleti, ismini pek duymamış olsak da ülkemizde yaygın kullanıma sahip. Orta Asya kökenli olan bu enstrüman Uygur Türklerinden günümüze varlığını sürdürüyor. Gövdesi Hindistan cevizinden yapılmaktadır. 1-6 tel arası birçok çeşidi bulunmakla beraber mızrapla yahut yayla çalınan türevleri de vardır. Mevlana döneminde de popüler olduğu ve kendisinin 6 telli Arap rebabını sevdiği rivayet edilmektedir.

12. AlphaSphere

2010 yılında hayatımıza giren AlphaSphere, ”bir dizi mantıksal programlamanın elektronik sesler oluşturması” olarak tanımlanabilir. Çok yeni olan enstrüman, evrensel müzik anlayışının gittikçe elektroniğe yöneldiğini ispatlar gibi.

13. WheelHarp

Altmış bir eğrisel dizeye dokunuş ve yine ürküten tınılar. Vintage görünümlü müzik aleti sanki dedenizden yadigar eski bir eşya gibi. Jon Jones tarafından 2001 yılında piyasaya sürüldü. Meşe gövdesi, alüminyum kasnak ve lamine akağaç pim bloklarından oluşmaktadır. Antik müzik severler için dinlemeye doyulmaz eşsiz bir eser olduğu aşikar.

14. Eingenharp

Birkaç fonksiyonu bir arada bulunduran, son dönemlerin meşhur ”çoklu enstrüman” konseptine katkı sağlamış müzik aletlerinden biri daha. Hem üflemeli, hem tuşlu mini orkestramızın mucidi John Lambert. Kaç enstrümanı barındırdığını belirtmemize sanıyoruz gerek yok. Tutar mı tutmaz mı bilinmez ama Lambert firma ile anlaşmış ve enstrümanın satışına başlamış bile. Onu ilerleyen zamanlarda sıkça duymamız mümkün.

15. Hydraulophone

Su herhangi bir araç olmadan da ezgisini sunuyorken bizlere, 1980’lerde Toronto Üniversitesi mühendislik profesörü Steve Mann onu bir enstrümana çevirmeyi denedi ve başarılı oldu. Yapısı; mil, vana ve deliklerden oluşan müzik aletinde ses, su püskürterek elde ediliyor. Çeşitli notalar akışın deliklere ve mile dokunuşuyla ortaya çıkıyor. Mühendislerin aslında sanatçı olduğunun delili Hydraulophone. Ee ne diyelim her tasarımcı özünde sanatçıdır.

Bir dahaki yazıda görüşünceye dek sanatla hür, sanatla özgün kalın.